شفافیت حضور و غیابکانادا

رفع مشکل بی نظمی در مجلس _ بخش اول

 

بررسی‌ها نشان می‌دهد نظم در بررسی طرح‌ها ولوایح و مشارکت نمایندگان در امور قانون‌گذاری و نظارت وضعیت مناسبی ندارد. این موضوع در حالی‌ است که حضور نمایندگان در جلسات گوناگون صحن و کمیسیون های پارلمان‌ها بسیار پراهمیت است، چرا که حضور در این جلسات، و اظهار نظر کارشناسی و رای دهی نسبت به طرح ها و لوایحی که به سرنوشت مردم گره خورده است، اولین و مهم‌ترین وظیفه‌ی نمایندگان است.در این نوشتار به بررسی وضعیت نظم در مجلس شورای اسلامی و ارائه‌ی آمار‌هایی در این زمینه و هم‌چنین پیشنهاد راهکارهایی برای دستیابی به نظم بهتر در مجلس پرداخته‌شده‌است.

مقدمه

وجود نظم از ابتدایی‌ترین ملزومات تشکیل گروه، تیم یا هر سازمانی است، یکی از مصادیق آن، حضور منظم و به موقع کارکنان یک سازمان است که موجب مشارکت فعال تر آنان در امور جاری و افزایش کارایی و بهره‌وری کل مجموعه می‌شود؛ دستگاه های ثبت اثر انگشت، آیین نامه، توبیخ، تشویق و … همه ابزاری برای حفظ نظم در یک مجموعه است، که بالتبع مجلس شورای اسلامی هم از آن مستثنی نیست.

بررسی‌ها نشان می‌دهد نظم در بررسی طرح‌ها ولوایح و مشارکت نمایندگان در امور قانون‌گذاری و نظارت وضعیت مناسبی ندارد. این موضوع در حالی‌ است که حضور نمایندگان در جلسات گوناگون صحن و کمیسیون های پارلمان‌ها بسیار پراهمیت است، چرا که حضور در این جلسات، و اظهار نظر کارشناسی و رای دهی نسبت به طرح ها و لوایحی که به سرنوشت مردم گره خورده است، اولین و مهم‌ترین وظیفه‌ی نمایندگان است.

بی نظمی در صحن

به صورت میانگین یک‌چهارم نمایندگان مجلس در سال ۹۷ در جلسات بررسی طرح‌ها و لوایح در صحن علنی غیبت داشته و ۳۵ نماینده هم با آنکه در صحن علنی حضور داشتند اما گویا ترجیح داده‌اند در آرا مشارکتی نداشته باشند، این آمار نشان دهنده بی‌نظمی گسترده‌ای در مجلس است، گذشته از ۷۲ نماینده‌ای که به صورت میانگین در هر جلسه صحن غایب هستند، هیچ عذری برای میانگین ۳۵ نماینده‌ای که با وجود حضور در صحن رأی نمی‌دهند وجود ندارد.

عدم مشارکت فعال نمایندگان در رأی‌گیری‌های صحن مجلس به دردسری برای هیأت رئیسه تبدیل شده است. رئیس مجلس و نواب رئیس و دیگر اعضای هیأت‌رئیسه دائما در حال تذکر به نمایندگان برای مشارکت در رأی‌گیری هستند. «لطفا در رأی‌گیری شرکت کنید» این تذکری است که تقریبا در هر جلسه بارها و بارها رئیس مجلس آن را از تریبون هیأت رئیسه اعلام می‌کنند، اما نهایتا آن‌چه روی تابلو مجلس نقش می‌بندد نشان می‌دهد که تعداد قابل توجهی از نمایندگان چندان قائل به وظیفه رأی دادن نیستند.

کمیسیون‌های مجلس شورای اسلامی جایی برای بررسی تخصصی طرح‌ها و لوایح و شنیدن نظرات مختلف کارشناسی است، اما متأسفانه شنیده‌ها حاکی از آن‌ است که بسیاری از جلسات کمیسیون با حداقل اعضا تشکیل می‌شود، یا به دلیل به حد نصاب نرسیدن اصلا تشکیل نمی‌شود و یا در رأی‌گیری‌ها صرفا به بحث در مورد کلیات طرح ها و لوایح بسنده می‌شود.

بی‌نظمی در کمیسیون

از کمیسیون‌های مجلس تقریبا هیچ اطلاعاتی به صورت عمومی منتشر نمی‌شود، از کیفیت و کمیت حضور نمایندگان و رأی آن‌ها در جلسات کمیسیون‌ها هیچ اطلاعاتی در دسترس نیست، به همین دلیل خیلی نمی‌توان با جزئیات درباره‌ی عملکرد آن‌ها اظهار نظر کرد.

یکی از معایب نبود اطلاعات حداقلی از کمیسیون‌ها در تصویب لایحه قانون تجارت خود را نشان داد که به گفته حسینعلی حاجی دلیگانی نماینده مردم اصفهان، ۳۳۱ ماده لایحه اصلاح قانون تجارت در مدت ده دقیقه در کمیسیون حقوقی و قضایی مجلس مصوب شده است.

حساسیت رهبری نسبت به نظم در مجلس

مقام معظم رهبری در دیدارهایی که با نمایندگان مجلس داشتند، تأکید بسیاری بر استفاده نمایندگان از وقت و حضور در مجلس داشتند:

«یکی از مسائلِ مربوط به بایدها و نبایدهای این مجلس، این است که ذرّه ذرّه وقت آن، قیمت دارد. وقت نباید هدر برود. بدین صورت که مثلاً در وقت معیّن، سرِ این مأموریت حضور نداشته باشیم، یا در هنگام مباحثات، در مباحثات داخل نباشیم. فرض کنید، در حالی که شخصی به دفاع از مسأله‌ای می پردازد و دیگری رد می‌کند، ما برای خودمان مشغول مطالعه یا مذاکره باشیم، یا فرصت نمایندگی را برای کارهای غیر نمایندگی مغتنم بشماریم. من عرض می‌کنم: شغل نمایندگی، اعزّ از مشاغل دیگر و قیمت وقتِ مجلس، حتّی از تحصیلِ علم بالاتر است؛ چه رسد به تحصیل مال یا تأمین آتیه! در داخل مجلس، همه اهتمام باید به کاری باشد که در صحن مجلس یا در داخل کمیسیون می‌گذرد. این، اساس قضیه است. حضور باید تأمین باشد و حتماً همه در مجلس حاضر باشند؛ مگر اینکه اضطراری باشد.»

همچنین، در بیاناتی از عدم حضور نمایندگان مجلس ابراز شرمندگی می‌کنند:

« خیلی از اوقات که در گذشته تلویزیون مجلس را نشان می‌داد و من صندلی‌های خالی را می‌دیدم، پای تلویزیون از مردم خجالت می‌کشیدم و احساس شرم می‌کردم! ما به این مردم گفته‌ایم پای صندوق بیایید؛ آنها هم آمده‌اند و نماینده معین کرده‌اند؛ حالا چه دارد مطرح می‌شود؟ مطلب مهم. به مجلس نگاه می‌کنید، می‌بینید چهار تا صندلی خالی است؛ یکی نشسته، پنج تا صندلی خالی است. بنده این‌جا پای تلویزیون وقتی این صحنه را می‌دیدم، حقیقتاً احساس شرمندگی می‌کردم. این، بی انضباطی است و مطلقاً نباید این را برای مجلس برتافت. سر وقت حاضر شدن، در کمیسیون حاضر شدن، در صحن علنی حاضر شدن و کار کردن، خیلی مهم است.»

در نهایت، ایشان در پیام خود به مناسبت آغاز به کار چهارمین دوره مجلس شورای اسلامی، غیبت‌های ناموجه را تعدی به حق مردم و بی اعتنایی به اعتماد مردم ذکر می‌کنند:

« هرچه دقت و سنجیدگی و به کار گرفتن دانش و اطلاعات در کار قانونگذاری بیشتر باشد، پیشرفت و موفقیت و گره گشایی در کار اجرا، ممکن‌تر خواهد شد و این حقیقت روشن، بار مسؤولیت نمایندگان محترم را سنگین‌تر می‌سازد. بدیهی است که قانونگذاری صحیح و حکیمانه، مستلزم آن است که نمایندگان همه وقتی را که مجلس شورای اسلامی به آن نیاز دارد، صرف کنند و علاوه بر حضور در جلسات عمومی و کمیسیون‌ها که در آن مباحثه و تبادل نظر انجام می شود، ساعاتی را هم صرف مطالعه و تفکر و مشورت با کارشناسان کنند و نیز از وجود کارشناسان امین در کمیسیون‌ها استفاده برند. غیبت‌های ناموجه از ساعات کار مجلس، تعدی به حق مردم و بی اعتنایی به اعتمادی است که مردم به نماینده منتخب خود کرده‌اند.»

معماری بنا

تشکیل جلسات گروهی چند نفره، جمع شدن پشت صندلی های هیئت رئیسه، راه رفتن های بی مورد در صحن علنی، کار کردن با موبایل و …  همگی نمونه هایی از بی نظمی شکلی در جلسات صحن علنی مجلس است. یکی از عواملی که کارشناسان برای بی نظمی های مجلس مانند تشکیل گعده در هنگام جلسات، بی توجهی به سخنرانی ناطقین، حضور در مجلس و رای ندادن و … بیان می کنند، “معماری بنای صحن علنی مجلس شورای اسلامی” است.

در یک مقایسه ساده بین صحن مجالس کشورهای دیگر با صحن علنی مجلس شورای اسلامی به این تفاوت پی می ببریم. به عنوان مثال معماری و ساخت مجالس کانادا و انگلستان و امریکا به شکلی است که اساسا امکان تشکیل حلقه مشورت یا پیاده‌روی‌هایی که در صحن مجلس شورای اسلامی مشاهده می‌کنیم وجود ندارد. بنابراین می توان گفت که معماری بنای صحن علنی مجلس در بی نظمی‌هایی که هنگام جلسات رخ می دهد موثر است.

شفافیت پارلمانی راه حل نظم بخشیدن به مجلس

براساس راهنمای اتحادیه بین المجالس در خصوص تجارب موفق پارلمانی و مردم سالاری در قرن بیست و یکم، نمایندگی جامعه‌ی متنوع و متکثر، شفافیت، پاسخگویی، در دسترس بودن و موثر بودن ۵ شاخص پارلمان مردم‌سالار و مطلوب است. مجلس شورای اسلامی به عنوان مهم‌ترین نهاد مردم‌سالار، وظیفه قانونگذاری و نظارت بر امور اجرایی را برعهده دارد و نقش بسیار مهمی در پیشرفت و توسعه کشور دارد و در این زمینه دارای اختیارات و تکالیف متعددی است. مجلس شورای اسلامی برای رسیدن به جایگاه عالی خود به عنوان یکی از مهم‌ترین نهادهای حکمرانی کشور لازم است در ابتدا ساز و کارهای خود را بهبود بخشد و ویژگی‌های یک پارلمان مطلوب را در خود تحقق بخشد تا قادر باشد بستر توسعه و پیشرفت کشور را نیز فراهم کند. در غیر این صورت مجلسی که خود ویژگی‌های توسعه یافتگی را دارا نمی‌باشد، نخواهد توانست جامعه و کشور را اصلاح کند و در آن پیشرفت ایجاد کند.

شفافیت یکی از لازمه‌های اثبات شده یک مجلس مطلوب است. شفافیت پارلمانی علاوه بر تحقق حق ذاتی مردم در آگاهی داشتن و نظارت بر وکلای خود، سبب افزایش اعتماد عمومی به این نهاد می‌شود. شفاف‌شدن امور مجلس امکان اطلاع همه مردم از فرآیند قانونگذاری و نظارت بر آن را پدید می‌آورد. این امر ضامن سلامتی و ارتقای بهره‌وری و بهبود نظم در مجلس خواهد بود.

نوشته های مشابه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا