نظارت

بررسی ابزارهای نظارتی مجلس شورای اسلامی – بخش ششم

پیشنهاداتی برای ارتقای نظارت در مجلس شورای اسلامی

مجموعه نوشته باعنوان بررسی ابزارهای نظارتی مجلس شورای اسلامی با تأکید بر شأن نظارتی مجلس شورای اسلامی به دنبال یافتن نقاط ضعف، کاستی‌ها، چالش‌ها و آسیب‌هایی بوده است که در روند نظارت مجلس رخ می‌دهند تا از این رهگذر زمینه ارتقای نظارت مؤثر و سالم نمایندگان بر عملکرد سایر قوا و خصوصا قوه مجریه فراهم گردد. در بخش‌های گذشته به آسیب‌شناسی ابزارهای نظارتی تذکر، سؤال، استیضاح، تحقیق و تفحص، کمیسیون اصل نود و رویه نظارت در کمیسیون‌های تخصصی پرداخته شده و به آسیب‌های ساختاری شأن نظارتی مجلس نیز اشاره شد.

نهایتا در ضمن بیان نتایج این بررسی به ارائه راهکارهایی برای ارتقای شأن نظارتی مجلس نیز می‌پردازیم:

  1. در تحقق شأن نظارتی مجلس، نمایندگان، ناظرانی هستند که با بهره‌گیری از ابزارهای نظارتی به رصد، ارزیابی و در صورت لزوم تنبیه سایر قوا می‌پردازند. به هر میزان که حسن عملکرد، سلامت و دقت نمایندگان افزایش یابد، به همان میزان کیفیت نظارت پارلمانی افزایش خواهد یافت. بنابراین نمایندگان مهم‌ترین عنصر و جزء نظارت در مجلس هستند و بهبود نظارت مجلس در گروی نگاه ملی، پاکدستی و جدیت آن‌ها در مقابله با کجروی‌ها و فسادهاست. در این زمینه پیشنهاد می‌شود که در قانون نظارت مجلس بر رفتار نمایندگان تجدیدنظر شده و این قانون رویه محکم‌تری را در برخورد با نمایندگان متخلف در پیش بگیرد. هم‌چنین تدوین سند کدهای رفتاری و افزودن الزاماتی به قانون مذکور به منظور ضمانت اجرایی این سند در کنار آموزش‌های حرفه‌ای و اخلاقی برای نمایندگان تازه وارد می‌تواند کمک شایانی به بهبود نظارت نمایندگان کند.
  2. فقدان سازوکاری که از یک سو ضامن اقتدار عملی و توانمندی نمایندگان مجلس در برابر قوه مجریه بوده و از سوی دیگر مانع از تأمین مطامع شخصی و جناحی و یا رسیدگی به انگیزه‌های خرد در نظارت مجلس گردد، منجر به تشریفاتی‌ و بلااثر شدن ابزارهای نظارتی گردیده است و نظارت مجلس را به اهرم فشاری نه‌چندان قدرتمند در دست نماینده‌های متخلف و سودجو بدل ساخته است و به همین جهت است که انبوه تذکرات، سؤال‌ها و تحقیق و تفحص‌های مجلس راه به جایی نبرده و ثمره عملی نداشته است. به منظور رفع این مشکل مجلس شورای اسلامی باید از یک سو سازوکار دقیقی برای پایش سؤالات و تذکرات ارائه کرده و در استفاده نماینده از این ابزارها محدودیت ایجاد کند و از سوی دیگر رویه سخت‌گیرانه‌ای در مقابل مسئولینی که از پاسخگویی به این دو ابزار نظارتی خودداری می‌کنند، پیش بگیرد.

هم‌چنین پیشنهاد می‌شود که مجلس شورای اسلامی نسبت به تأسیس نهادی جدید و یا دفتری در ذیل یکی از نهادهای خود اقدام کند تا این نهاد یا دفتر با استخدام وکلای چیره‌دست و انجام مذاکرات با قوه قضائیه، پرونده‌های قضایی مجلس در قوه قضائیه را پیگیری کند. این نهاد هم‌چنین موظف است حاصل اقدامات نظارتی مجلس را به صورت فرادوره‌ای و فرانمایندگی پیگیری کند. به این معنا که پیگیری یک اقدام نظارتی توسط نماینده در مراحل محکومیت و تعقیب بر عهده این نهاد قرار گیرد و هم‌چنین نهاد مذکور نسبت به پیگیری پرونده‌هایی نظیر تحقیق و تفحص که گاه طول به ثمر رسیدن آن از عمر یک دوره مجلس فراتر است اقدام کند.

  1. مهم‌ترین آسیب ایجادشده در فرآیند استیضاح مسئولین، سوءاستفاده برخی از نمایندگان مجلس از این ابزار برای اعمال فشار به وزیر است. برای جلوگیری از این آسیب توصیه می‌شود که اسامی و علل مکتوب استیضاح یک وزیر توسط نمایندگان به صورت علنی منتشر شده و از بازپس‌گیری امضا نمایندگان در طرح استیضاح خودداری شود تا بدین وسیله هزینه استیضاح بالا رفته و امکان سوء استفاده از این ابزار کاهش یابد.
  2. وجود نظام تک‌مجلسی در ساختار نیمه‌ریاستی ایران و فقدان وجود احزاب واقعی در عرصه سیاست کشور، نمایندگان را به وکلای حوزه انتخابیه‌ای بدل ساخته است که از آن جا به بهارستان راه یافته‌اند و از همین رو به دنبال تأمین خواست رأی‌دهندگان خود هستند، اگرچه اقتضائات اخلاقی و برداشت رسمی آن است که هر نماینده وکیل تمام ایران است، اما صحنه عمل، کنش دیگری را از نماینده طلب می‌کند و شماتت نمایندگانی که در جهت حداکثرسازی منافع حوزه انتخابیه خود می‌کوشند، راه به جایی نمی‌برد. این تنها اصلاح ساختاری است که می‌تواند نمایندگانی با دغدغه ملی را به بهارستان بیاورد. در این زمینه توصیه می‌گردد پژوهشکده‌ها و نهادهای پژوهشی وابسته به مجلس شورای اسلامی، شورای نگهبان و مجمع تشخیص مصلحت نظام در همکاری با دانشگاه‌های کشور نسبت به طراحی ساختار دومجلسی در ایران پژوهش کرده و نتیجه عملی پژوهش خود را را در اصلاح قانون اساس بازتاب دهند.
  3. جهت ارتقای نظارت در کمیسیون‌های تخصصی پیشنهاد می‌شود که مشروح مذاکرات کمیسیون‌های تخصصی منتشر گردد تا از این طریق فشار افکار عمومی و رسانه‌ها بتواند با رصد عملکرد نظارتی نمایندگان در کمیسیون‌های مجلس شورای اسلامی، مانع از بی‌نظمی، سیاست‌زدگی، و اظهارنظرهای غیرتخصصصی توسط نمایندگان گردد. از این طریق حتی اگر نماینده اطلاعات کافی در مورد موضوع تخصصی کمیسیون نداشته باشد، مجبور خواهد شد که از نظرات کارشناسان و خبرگان در این زمینه بهره‌مند شده و اطلاعات خود را کامل کند.

بهترین راهکار ارتقای شأن نظارت مجلس در حال حاضر شفافیت، انتشار عمومی نتایج تحقیق و تفحص، انتشار عمومی پاسخ‌های مکتوب به سؤالات و تذکرات نمایندگان و انتشار نتایج پیگیری‌های مجلس شورای اسلامی در قوه قضائیه است. شفافیت کم‌هزینه‌‌ترین راهکاری است که می‌تواند نظر افکار عمومی، نخبگان و رسانه‌ها را به نظارت مجلس جلب کند. جلب نظر عموم مردم به کارکردهای نظارتی مجلس شورای اسلامی علاوه بر حساس ساختن نمایندگان نسبت به کیفیت و سلامت تصمیمات خود، زمینه را برای عرضه بهترین راهکارها و پیشنهادات جهت اصلاح کلیه شئون مجلس از سوی نهادهای پژوهشی و متفکران بیرونی فراهم می‌سازد.

 

نوشته های مشابه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا