پرونده هاجغرافیاشفافیت مجلسقانون گذاریموضوعینظارت

بیانیه‌ شفافیت پارلمانی

مهم‌ترین اقدام جهانی در زمینه شفافیت پارلمانی، که به میزبانی مؤسسه‌ی دموکراتیک ملی[۱]، بنیاد سان‌لایت[۲]و شبکه‌ی شفافیت قانون‌گذاری آمریکای لاتین[۳] صورت گرفته است، صدور بیانیه‌ شفافیت پارلمانی[۴] در سال ۲۰۱۲ صورت گرفت که هم‌اکنون به امضاء بیش از ۱۴۰ گروه مردم‌نهاد و سازمان ناظر بر پارلمان (از سوی بیش از  ۷۵ کشور جهان) رسیده‌ است. این بیانیه چهار مؤلفه اصلی دارد که ذیل ‌آن‌ها شاخص‌های گوناگونی تعریف می‌شود:

  • ترویج و ترفیع فرهنگ شفافیت؛
  • شفاف‌سازی اطلاعات پارلمان؛
  • تسهیل دسترسی به اطلاعات پارلمانی؛
  • توانمندسازی ارتباطات الکترونیکی جهت دسترسی به اطلاعات پارلمانی

در این بیانیه چارچوبی از مفاهیم و اصول مرتبط با مشارکت مدنی و نحوه‌ ارائه‌ داده‌ها و اطلاعات پارلمانی از طرف پارلمان عرضه شده است. این اعلامیه بیان می‌دارد که شفافیت پارلمان، شهروندان را قادر می‌سازد که در مورد عملکرد نمایندگان آگاهی پیدا کنند و در فرآیند قانون‌گذاری مشارکت نمایند. هم‌چنین شفافیت، نمایندگان را نسبت به مردم پاسخگو کرده و تضمین می‌کند که منافع شهروندان در پارلمان‌ها بیان گردد.

بیانیه‌ شفافیت پارلمانی، یک فراخوان برای پارلمان‌های ملّی، محلی و نهادهای قانون‌گذار چندملّیتی از طرف سازمان‌های ناظر بر پارلمان می‌باشد که برای افزایش تعهدات مربوط به شفافیت و مشارکت هر چه بیشتر شهروندان در امور پارلمانی ایجاد شده است. با آگاهی روزافزون سازمان‌های ناظر بر پارلمان از نقش خود نسبت به دردسترس‌سازی اطلاعات پارلمانی برای مردم، تقویت و افزایش ظرفیت شهروندان برای مشارکت در فرآیندهای پارلمانی و بهبود پاسخگویی پارلمان، تلاش خواهند کرد تا دسترسی شهروندان را به اطلاعات دولتی و پارلمانی افزایش دهند و بنا دارند با تشویق نهادهای پارلمانی جهان، اصلاحات لازم را جهت توانمند ساختن پارلمان‌ها انجام دهند.

بیانیه‌ شفافیت پارلمانی تنها برای فراخوانی جهت یک اقدام نیست، بلکه مبنایی است برای گفتگو و تعامل بین پارلمان‌ها و سازمان‌های ناظر بر پارلمان تا شفافیت حاکمیت و پارلمان را بهبود ببخشد و از این‌که شفافیت منجر به افزایش مشارکت شهروندان، پاسخگویی بیشتر نهادها و نهایتاً بهبود دموکراسی در جامعه‌ شده است، اطمینان حاصل کند. این بیانیه‌ شامل ۴۴ ماده است که در جدول زیر به آن‌ها در ذیل چهار سرفصل اشاره شده است:

سرفصل عناوین مواد بیانیه
ترویج و ترفیع فرهنگ شفافیت به رسمیت شناختن مالکیت عمومی اطلاعات پارلمانی اطلاعات پارلمانی به عموم مردم تعلق دارد و شهروندان باید دسترس لازم برای بازنشر و استفاده از همه یا بخشی از اطلاعات پارلمانی را داشته باشند. هرگونه استثنا و یا محدودیت در استفاده از اطلاعات پارلمانی باید به دقت توسط قانون تعریف شده باشد.
پیشبرد فرهنگ شفافیت از طریق قوانین پارلمان موظف به تهیه قوانین، آیین‌نامه‌ها نظیر آیین نامه داخلی پارلمان و اسناد نظیر سند کدهای رفتاری است که حق دسترسی عموم مردم به اطلاعات پارلمانی و دولتی را تضمین کند، به ترویج فرهنگ دولت باز بینجامد، شفافیت مالی سیاسی ایجاد کند، از آزادی بیان و تجمعات پاسداری کند و منجر به مشارکت شهروندان و جامعه مدنی در رویه‌های قانون‌گذاری گردد.
حفاظت از فرهنگ شفافیت از طریق کارکرد نظارتی پارلمان اثربخشی واقعی کارکرد نظارتی پارلمان‌ها در گروی تصویب قوانین شفافیت دولت و تضمین این اصل است که دولت شفاف عمل می‌کند و به ترویج فرهنگ شفافیت کمک می‌کند.
ترویج آموزش مدنی مسئولیت پارلمان در آموزش مدنی به عموم مردم به ویژه جوانان از طریق اطلاع‌رسانی و ارتقای فهم آن‌ها از آیین‌نامه و رویه‌های پارلمان، وظایف، عملکرد آن و نقش پارلمان و نمایندگان
مشارکت شهروندان و جامعه مدنی پارلمان باید به‌صورت فعالانه و بدون تبعیض از مشارکت شهروندان و جامعه مدنی در فرآیند تصمیم‌گیری و رویه‌های پارلمانی استقبال کند تا به‌طور مؤثری منافع عمومی را نمایندگی کرده و از حق آن‌ها در مطالبه از دولت دفاع کند.
حفاظت از یک جامعه مدنی مستقل حمایت پارلمان از اقداماتی که سازمان‌های جامعه مدنی را قادر به فعالیت آزادانه و بدون محدودیت می‌‌کند.
توانمندسازی نظارت مداوم و مؤثر بر پارلمان پارلمان باید حق و وظیفه جامعه مدنی، رسانه‌‌ها و سازمان‌‌های عمومی برای نظارت بر پارلمان و اعضایش را به رسمیت بشناسد. پارلمان باید از همفکری و مشورت سازمان‌های مدنی در جهت نظارت بر خود بهره بگیرد،
به اشتراک‌گذاری نمونه‌های عملی و مفید پارلمان باید فعالانه در تعاملات بین‌المللی و منطقه‌ای با دیگر پارلمان‌ها و سازمان‌های مدنی به منظور تبادل تجربیات و اقدامات مفید مشارکت کند تا به این وسیله شفافیت اطلاعات پارلمانی را افزایش دهد و استفاده از اطلاعات و فناوری‌های ارتباطات را بهبود بخشد.
تضمین وجود مرجع حقوقی در صورت نزاع پارلمان باید در مواردی که دسترسی شهروندان به اطلاعات پارلمانی یا دولتی موجب نزاع می‌شود، با تصویب قوانینی، مراجع قانونی و قضایی برای رجوع شهروندان را مشخص سازد.
انتشار کامل اطلاعات پارلمانی اطلاعات پارلمانی که در دسترس مردم قرار می‌گیرند، باید حتی‌المقدور کامل باشند و به جز استثنائاتی که دقیقا تعریف شده‌اند، اقدامات پارلمانی را بازتاب دهند.
انتشار به‌موقع اطلاعات پارلمانی اطلاعات پارلمانی باید به موقع و بلادرنگ در اختیار مردم قرار گیرد. در مواردی که این امکان وجود ندارد، اطلاعات باید به ‌محض دسترسی داخلی، به صورت عمومی منتشر شوند.
تضمین دقیق بودن اطلاعات پارلمان پارلمان باید دقت اطلاعات منشترشده را ضمانت کرده و از اعتبار فرآیندی که به گردآوری سوابق اطلاعات می‌پردازد، مطمئن گردد.
شفاف‌سازی اطلاعات پارلمانی اتخاذ خط مشی‌های شفافیت پارلمانی پارلمان باید رویکرد فعالانه‌ای را در انتشار اطلاعات پارلمانی اتخاذ کند، برای مثال در فرمت‌های ارائه اطلاعات خود بروز باشد. سیاست‌های شفافیت پارلمانی باید به صورت دوره‌‌ای به منظور بهره‌مندی از مزایای نوآوری‌های فناوری و ناظر به تکامل الگوهای مفید بازنگری شوند. اگر پارلمان‌ها چابکی لازم برای انتشار اطلاعات جامع پارلمانی را ندارند، باید همکاری خود را با جامعه مدنی به منظور اطمینان از دسترسی عموم به اطلاعات، افزایش دهند.
ارائه اطلاعات مربوط به نقش‌ها و کارکردهای پارلمان پارلمان باید اطلاعات مربوط به نقش خود در قانون اساسی، ساختار، کارکردها، آیین‌نامه داخلی، رویه‌های اجرایی و جریان کار خود و هم‌چنین اطلاعات مرتبط با کمیسیون‌ها را منتشر کند.
ارائه اطلاعات مربوط به نمایندگان پارلمان پارلمان باید اطلاعات کافی، منظم و بروزی از اعتبارنامه، تمایل حزبی، حکم انتخاباتی، نقش و جایگاه در پارلمان، حضور و غیاب و هویت کارمندان شخصی نماینده به علاوه اطلاعات دیگری که خود نمایندگان مایل به اعلان آن هستند را منتشر کند. هم‌چنین انتشار اطلاعات تماس با دفتر پارلمانی و دفتر موکلین (حوزه انتخابیه) نماینده ضروری است.
ارائه اطلاعات مربوط به کارمندان و اداره‌ پارلمان پارلمان باید اطلاعات مربوط به عملکردهای مدیریتی و ساختار اداری کارکنانی که مأمور رسیدگی به فرآیندهای پارلمانی را هستند، در دسترس قرار دهد. اطلاعات تماس مربوط به کارکنانی که مسئول ارائه اطلاعات به مردم هستند، نیز باید در دسترس قرار گیرد.
اطلاع دادن به شهروندان از دستور کار پارلمان پارلمان باید اسناد مربوط به زمان‌بندی فعالیت‌ها نظیر تقویم جلسات، دستور جلسات و برنامه فعالیت کمیسیون‌ها را در اختیار مردم قرار دهد. پارلمان‌ها باید با اطلاع‌رسانی زمان‌بندی‌ها این فرصت را به مردم و جامعه مدنی دهند تا اسناد و اطلاعات کافی را به نمایندگان پیش از طرح یک موضوع در مجلس، ارائه کنند.
مشارکت دادن شهروندان در تهیه پیش‌نویس قوانین پارلمان باید پیش‌نویس قوانین را در زمان معرفی آن‌ها در اختیار عموم مردم قرار دهد. با در نظر گرفتن نیاز شهروندان جهت اطلاع از مواد مورد بحث در پارلمان و تأمین اطلاعاتی که منجر به تغییر آن‌ها می‌شود، پارلمان باید تحلیل‌های مقدماتی و اطلاعات زمینه‌ای در مورد بحث‌های روز خود را در دسترس مردم قرار دهد تا بدین طریق مشوق فهم بهتر مردم از بحث‌های پارلمانی در مورد قوانین باشد.
انتشار اطلاعات و گزارش‌های جلسات کمیسیون‌ها گزارش اقدامات کمیسیون شامل اسنادی که به کمیسیون ارجاع شده و یا در کمیسیون ایجاد شده، گزارش جلسات استماع، مشروح مذاکرات و مصوبات کمیسیون باید بلادرنگ در اختیار مردم قرار گیرد.
ثبت و انتشار آرا نمایندگان پارلمان به منظور اطمینان از پاسخگویی نماینده به موکلین خود نسبت به آرایشان، پارلمان باید استفاده از رأی‌گیری صوتی در جلسات صحن را به حداقل رسانده و از روش رأی‌دهی حضور و غیاب و یا رأی‌گیری الکترونیک استفاده کند. هم‌چنین باید سوابق رأی‌دهی اعضای پارلمان  در جلسات صحن و کمیسیون‌ها را ثبت کرده و در دسترس عموم مردم قرار دهد. به طور مشابه پارلمان باید استفاده از رأی نیابتی را به حداقل برساند تا هنجارهای شفافیت و پاسخگویی دموکراتیک رعایت شوند.
انتشار اطلاعات جلسات صحن علنی پارلمان باید اطلاعات و مذاکرات صحن علنی را ترجیحا در قالب صوت یا تصویر در یک ثابت برخط در کنار متن مشروح مذاکرات و گزارش‌ها  تهیه، ثبت و به صورت عمومی منتشر کند.
انتشار گزارش‌های پارلمانی تمامی گزارش‌هایی که توسط پارلمان تهیه شده و یا به درخواست و ضرورت در صحن، دفاتر و کمیسیون‌های پارلمان ارائه شده است، بایستی به صورت کامل در اختیار مردم قرار بگیرد، مگر در شرایط خاصی که در قانون اشاره شده باشد.
فراهم کردن اطلاعات مربوط به بودجه و هزینه‌ها پارلمان موظف است که اطلاعات جامع، تفصیلی و همه‌فهمی از بودجه ملی و مصارف عمومی از جمله درآمدها و هزینه‌های برنامه‌ریزی‌شده حال و گذشته را در اختیار عموم قرار دهد. هم‌چنین پارلمان باید نسبت به انتشار عمومی اطلاعات بودجه خود شامل هزینه‌های اجرایی، مزایدات و قراردادها اقدام کند. اطلاعات بودجه باید به صورت کامل، با دسته‌بندی منسجم همراه با خلاصه به زبان ساده، تفاسیر و گزارش‌هایی که به فهم شهروندان کمک می‌کند، منتشر شوند.
افشا دارایی‌ها و اطمینان از صداقت نمایندگان پارلمان باید اطلاعات کافی را در اختیار شهروندان قرار دهد تا آن‌ها بتوانند به قضاوت آگاهانه‌ای ‌از صداقت و اخلاق‌مداری نمایندگان خود دست یابند. این اطلاعات شامل افشای اموال و دارایی‌ها، هزینه‌های پارلمانی و درآمد نماینده از غیر محل پارلمان از جمله سود سهام و یا دریافت اجاره‌بها و امثالهم می‌باشد.
افشا اطلاعات رفتار غیراخلاقی و تضاد منافع بالقوه نماینده پارلمان باید قوانین صریحی تصویب کند تا از افشا اطلاعات لازم برای جلوگیری از ایجاد زمینه‌های بروز تعارض منافع و خطاهای اخلاقی نظیر اطلاعات مربوط به تعامل نمایندگان با لابیست‌ها و گروه‌های فشار اطمینان حاصل کند. پارلمان باید اطلاعات مربوط به نتایج نهایی هر گونه تحقیقات پارلمانی و قضایی در خصوص اتهام به رفتار غیراخلاقی، تضاد منافع یا فساد را علنی کند.
فراهم کردن دسترسی به اطلاعات تاریخی اطلاعات پارلمانی مربوط به جلسات گذشته باید دیجیتالی شده و به صورت دائم، بدون محدودیت قانونی و هزینه در دسترس مردم قرار گیرد. اگر پارلمانی نمی‌تواند اطلاعات خود را دیجیتالی کند، باید با سازمان‌های بیرونی جهت انتشار عمومی اطلاعات پارلمانی همکاری کند. پارلمانی باید دسترسی عمومی به کتابخانه پارلمان را به منظور دسترسی عامه مردم و اعضا به اطلاعات تاریخی فراهم کند.
تسهیل دسترسی به اطلاعات پارلمانی فراهم کردن مسیرهای گوناگون برای دسترسی به اطلاعات پارلمان باید دسترسی به اطلاعات فعالیت‌های خود را از طریق چند مسیر فراهم کند. این مسیرها شامل حضور در جلسات، رسانه‌های مکتوب، پخش رادیویی و تلویزیونی، اینترنت و فناوری تلفن‌های همراه می‌باشند.
تضمین دسترسی فیزیکی به پارلمان درهای پارلمان و جلسات صحن علنی باید بروی شهروندان باز باشد مگر این که محدودیت فضا وجود داشته و یا امنیت عمومی در خطر باشد.
تضمین دسترسی رسانه‌ها پارلمان باید مطمئن شود که رسانه‌ها و ناظران مستقل به اطلاعات پارلمانی دسترسی کامل دارند. فرآیند و معیارهای سطح دسترسی رسانه‌ها باید به دقت در قانون تعریف شده و در اختیار عموم قرار گیرد.
فراهم کردن پخش زنده و مبتنی بر تقاضا باید اقدامات لازم به منظور دسترسی در لحظه و مبتنی بر تقاضا شهروندان به آرشیو اطلاعات پارلمانی از طریق رادیو، تلویزیون و اینترنت انجام شود.
تسهیل دسترسی در سراسر کشور دسترسی به اطلاعات پارلمانی حتی‌الامکان نباید محدود به فواصل جغرافیایی باشد. اگرچه استفاده از تارنمای پارلمان‌ها دسترسی به اطلاعات را برای همه مقدور ساخته اما در کشورهایی که استفاده از اینترنت محدود است، پارلمان باید از روش‌های دیگری برای دسترسی عمومی به اطلاعات در سراسر کشور بهره ببرد.
استفاده از زبان ساده پارلمان باید اطمینان حاصل کند که استفاده از ادبیات تخصصی و حقوقی مانع از دسترسی شهروندان به اطلاعات پارلمانی نخواهد شد. بنا به ضرورت استفاده از زبان دقیق در نوشتن قانون، پارلمان‌‌ها موظفند از خلاصه‌های به زبان ساده و ابزارهای مشابه جهت ساده‌سازی و همه‌فهم کردن اطلاعات پارلمانی برای اعضا و عموم مردم با زمینه‌ها و تخصص‌های مختلف استفاده کنند.
استفاده از چندین زبان ملی یا زبان کاری چنان‌چه قانون اساسی یا قوانین پارلمان اجازه استفاده از چندین زبان ملی یا زبان کاری در پارلمان می‌دهند. پارلمان باید هر تلاش منطقی را به منظور فراهم کردن مترجم هم‌زمان برای فعالیت‌ها یا ترجمه سریع اسناد پارلمانی انجام دهد.
اعطای دسترسی آزاد به اطلاعات پارلمان اطلاعات پارلمانی باید بدون دسترسی محدود در اختیار شهروندان باشد، به گونه‌ای که بازاستفاده و اشتراک‌گذاری آن هزینه‌ای در بر نداشته باشد.
استفاده از ظرفیت‌های ارتباطات الکترونیکی در انتشار اطلاعات پارلمانی فراهم کردن اطلاعات در قالب‌های باز و ساختارمند داده‌های پارلمانی باید در قالب‌ها (فرمت‌ها) باز و ساختارمند تهیه و منتشر شوند. مانند قالب XML که می‌‌تواند توسط رایانه‌ها خوانده و پردازش شود تا بدین طریق اطلاعات پارلمانی به راحتی توسط شهروندان، جامعه مدنی، بخش خصوصی و دولت بازاستفاده و تحلیل گردد.
تضمین قابلیت استفاده از فناوری پارلمان باید با وضع دستورالعمل‌های مشخص درباره استفاده از پایگاه‌های داده آنلاین و برخی ابزارها که دسترسی شهروندان به اطلاعات پارلمانی را از طریق پایگاه اینترنتی پارلمان فراهم می‌کند، از بکارگیری فناوری در عرضه اطلاعات پارلمانی مطمئن شود. پارلمان باید از بهترین الگوها در ارتقای رابط کاربری وبسایت خود استفاده کند.
محافظت از حریم خصوصی شهروندان وبسایت‌های پارلمانی باید با سیاست صریح و موجزی برای شهروندان مشخص کنند که چگونه اطلاعات شخصی آن‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد. پارلمان‌ها نباید با استفاده از قابلیت عضویت و یا ثبت‌نام وبسایت‌ها دسترسی شهروندان به اطلاعات پارلمانی را محدود کنند و نباید اجازه دهند بدون رضایت صریح افراد، اطلاعات قابل شناسایی شخصی کاربران ردگیری شود.
استفاده از قالب‌های غیر اختصاصی و نرم‌افزارهای منبع باز پارلمان‌ها باید ترجیحا از قالب‌ها (فرمت‌ها) باز و غیراختصاصی و در انتشار داده‌های دیجیتال و نرم‌افزاهای رایگان و منبع‌باز (open source) استفاده کنند.
قابلیت دانلود اطلاعات برای استفاده مجدد اطلاعات پارلمانی باید به آسانی، به‌صورت انبوه و در قالب‌های مستندشده قابل دانلود باشند تا به آسانی مورد بازاستفاده قرار گیرند.
پشتیبانی وبسایت‌های پارلمانی حتی در کشورهایی با مصرف محدود اینترنت، پشتیبانی و بروزرسانی از وبسایت جامع پارلمان یک جنبه حیاتی از پارلمان باز در دنیای مدرن و به‌هم پیوسته‌ی امروز است. پارلمان‌ها باید از انتشار اطلاعات پارلمانی در قالب‌های الکترونیکی مطمئن شده و انتشار آنلاین اطلاعات را اصلی بسیار مهم در ارتباطات در نظر بگیرند.
استفاده از ابزارهای جستجوی آسان و با ثبات پارلمان‌ها باید حتی‌المقدور امکان دسترسی سریع و آسان شهروندان به اطلاعات پارلمانی مورد نیازشان را با ایجاد پایگاه‌های داده و قابلیت جستجوی ساده و پیشرفته در این پایگاه‌ها از طریق متادیتاها فراهم کنند. اطلاعات باید در فضایی قرار بگیرند که در طولانی مدت قابل دسترس باشند، نظیر یک صفحه اینترنتی با نشانی ثابت.
متصل کردن اطلاعات مرتبط پارلمان باید توانایی شهروندان را در پیدا کردن اطلاعات پارلمانی از طریق اتصال داده‌های پارلمانی به یکدیگر افزایش دهد. برای مثال برقرای ارتباط میان رفرنس‌های یک قانون با نسخه‌های جدید‌تر آن، با گزارش‌های مرتبط کمیسیون، با اظهارات رسمی کارشناسان حاضر در کمیسیون، با پیشنهادهای اصلاحیه، با بخش‌هایی از مشروح مذاکرات که محتوای مذاکرات آن مربوط به روند قانون‌گذاری در مورد آن قانون است.
استفاده از امکانات خدمات هشدار پارلمان‌ باید این قابلیت را در اختیار شهروندان قرار دهد که با استفاده از خدمات هشدار، از اقدامات و تحولات پارلمانی به وسیله ایمیل، پیامک و سایر فناوری‌ها مطلع شوند.
تسهیل ارتباطات تعاملی میان شهروندان و پارلمان پارلمان باید از ابزارهای فناوری تعاملی و دوسویه استفاده کند تا با استفاده از آن‌ها شهروندان بتوانند تأثیر معناداری بر فرآیند قانون‌گذاری و سایر اقدامات پارلمانی بگذارند. فناوری‌های تعاملی هم‌چنین به تسهیل ارتباط شهروندان با نمایندگان و بخش اداری پارلمان کمک می‌کند.

 

[۱] National Democratic Institute

[۲] Sunlight Foundation

[۳]  Latin American Legislative Transparency Network

[۴] Declaration of Parliamentary Openness

برچسب ها

نوشته های مشابه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا